RYS HISTORYCZNY
Z kart historii

Dzieje Konina.

godlo.gif (9662 bytes)Najstarsze znaleziska archeologiczne, świadczące o pobycie człowieka w rejonie konińskim, sięgają schyłku starszej epoki kamienia - paleolitu. Znalezione na wydmach nadwarciańskich narzędzia krzemienne, archeolodzy zaliczają do wyrobów tzw. kultury świderskiej z ok. 9000 - 8000 lat p.n.e. Początki osadnictwa na terenie obecnego powiatu konińskiego odnoszą się do środkowej epoki kamiennej ( mezolit 8000 - 2500 lat p.n.e. ). Poczynając od środkowej epoki brązu ( 1300 - 1100 lat p.n.e. ) mamy do czynienia z ludnością kultury łużyckiej. Rozwój osadnictwa w okolicach Konina nastąpił w okresie wpływów rzymskich, czyli na początku naszej ery. Koncentrował się on w pasie wydm nadwarciańskich, po obu stronach pradoliny pomiędzy Pyzdrami, a Krzymowem oraz w rejonie Kleczewa i Ślesina. Na II wiek naszej ery datuje się cmentarzysko i osada kultury przeworskiej, znajdujące się na wydmach położonych na zachód od miasta, a kojarzone z oznaczoną na mapie Ptolemeusza miejscowością Setidava, która wiąże się z rejonem Konina. We wczesnym średniowieczu, wśród rozlewisk rzeki Warty - około 3,5 km na zachód od obecnej Starówki - powstał gród Kaszuba, będący najstarszym ogniwem rozwojowym wczesnośredniowiecznego ośrodka miejskiego w Koninie. Dzięki znalezionym podczas prac wykopaliskowych w roku 1966 zabytkom, archeolodzy określili czas funkcjonowania grodu mrowki.jpg (19533 bytes)Kaszuba od X do XII wieku. W pierwszych wiekach n.e. teren obecnego powiatu konińskiego znalazł się na trasie ważnego szlaku bursztynowego, łączącego imperium rzymskie z wybrzeżem Bałtyku. W 1151 r. stanął w tym rejonie romański słup drogowy, stojący obecnie w Koninie na przykościelnym skwerku. Ten 2,5 - metrowy, kamienny obelisk jest najstarszym znakiem drogowym w Polsce. Na nim widnieje wyryty napis. Słup ten stanowi jeden z najciekawszych polskich zabytków epigraficznych XII w. Wykonany z piaskowca brzezińskiego, sięga swymi korzeniami okresu przedchrześcijańskiego. Ustawił go komes palatyn Piotr, aby wyznaczał połowę drogi między Kruszwicą, a Kaliszem. Drugim zabytkiem pochodzącym z tego okresu jest romański kościółek pod wezwaniem św. Piotra i Pawła, powstały w pierwszej połowie XIII w. na terenie osady w Starym Mieście. W 1907 kościół przebudowano w stylu neogotyckim. Niemniej jednak zachowane zostały zasadnicze zarysy tej budowli, z wyodrębnionym prostokątnym , prosto zamkniętym prezbiterium oraz szczęśliwie zachowanym portalem.

Wkrótce zaczęła się rozwijać nowa osada targowa, położona na terenie obecnego Starego Miasta. Była ona kolejnym ogniwem w rozwoju konińskiej aglomeracji osadniczej i powszechnie uważa się ją za pierwowzór miasta Konina.

W każdym razie, w drugiej połowie XIII wieku koniński zespół osadniczy składał się z osady w Starym Mieście i gródka drewniano - ziemnego wraz z rozwijającym się podgrodziem, strzegącego przeprawy przez Wartę.

Najstarsza wzmianka o mieście Koninie pochodzi z 1293 r. Wtedy to nastąpiła jego lokacja na prawie magdeburskim. W XIII w. prawa miejskie otrzymał także Kazimierz Biskupi, w którym już w 30 - tych latach XI w. zostali osadzeni przez Kazimierza Odnowiciela zakonnicy. W XIV w. natomiast prawa miejskie otrzymała Golina, Ślesin, Kleczew, a w XVI w. - Licheń Stary, Rychwał, Skulsk, Sompolno i Wilczyn.

Lokalizacja pierwotnego Konina straciła na znaczeniu, by w 1359 roku wystąpić w dokumencie pod nazwą Stare Miasto, zepchniętą do rangi wsi. Przez kilka stuleci pozostał jednak ślad tamtych czasów, gdyż powstały w mieście kościół farny pod wezwaniem św. Bartłomieja był filią kościoła parafialnego w Starym Mieście, a tradycja tego faktu przetrwała do wieku XVIII. Przełomem w dziejach osady, który wiązał się z lokacją była zupełna zmiana jej lokalizacji prawnej.

Dzieje Konina są ściśle związane z rozbiciem dzielnicowym. Do połowy XIII wieku Konin podlegał kasztelani w Lądzie, która stała się przedmiotem sporów pomiędzy Kazimierzem Kujawskim a synami Odonica. Zachodnia jej część z Lądem wróciła do Piastów Wielkopolskich, lecz za cenę zniszczenia grodu w Lądzie, wschodnia pozostała przy Kazimierzu, który prawdopodobnie zorganizował dla tej części ośrodek władzy w Koninie. W roku 1266 Bolesław Pobożny odzyskał resztę księstwa, lecz centrum kasztelani pozostał już Konin, zastępując upadły w wyniku wojen Ląd. Konin znalazł się wśród tych miast wielkopolskich z księstwa kaliskiego, które w roku 1305 opowiedziały się po stronie Władysława Łokietka w jego walce o zjednoczenie kraju.

Wszystko wskazuje na to, że gdy w 1306 roku Łokietek wystąpił przeciwko Głogowczykowi, zajął ostatecznie Konin, który prawdopodobnie już w trakcie układów w Toruniu, w styczniu 1306 roku stał po jego stronie.

Drugim obok lokacji najważniejszym wydarzeniem w dziejach średniowiecznego Konina był najazd krzyżacki w 1331. Latem tego roku z Torunia wyszła zbrojna wyprawa, kierując się przez Inowrocław, Kruszwicę, Gniezno, Nakło ku Kaliszowi. Gdy okazało się, że nie dotarł tam na czas ich sprzymierzeniec Jan Luksemburski, Krzyżacy rozpoczęli odwrót pustosząc kraj. Krwawy pochód kierował się na północny wschód przez miasteczko Stawiszyn, które spalono, wieś Żychlin, gdzie Prusowie znieważyli kościół, tańcząc w nim w korporałach, ku uciesze Krzyżaków. Na noc wojska krzyżackie zatrzymały się w Koninie i tu doszło do potyczki z wojskiem Łokietka. Samo miasto uległo zniszczeniu, gdyż Krzyżacy spalili osadę w starym mieście i prawdopodobnie obronny gródek w pradolinie. Prawie natychmiast przystąpiono do jego odbudowy, przenosząc ostatecznie centrum miasta na kępę położoną w rozlewisku rzeki Warty. Tutaj za czasów Kazimierza Wielkiego - jak zgodnie podają dawni kronikarze Janko z Czarnkowa i Jan Długosz - zaczęto budować koniński zamek.

Równocześnie z budową zamku powstało miasto w charakterystycznym średniowiecznym kształcie. Jego serce stanowił rynek (obok Placu Wolności), na którym stanął najstarszy koniński ratusz. Rozpoczęto budowę kościoła farnego pod wezwaniem św. Bartłomieja, drugiego najważniejszego obiektu w mieście.

Powierzchnia ówczesnego Konina wynosiła około 8 ha, obwód 1100 m, ale mury obronne otaczały miasto zapewne tylko w połowie tej długości.

Konin miał dwie bramy: od północy Toruńską (Poznańską) i od południa Kaliską, obie leżące u wylotu głównej trasy komunikacyjnej przebiegającej przez miasto. Sam zamek położony był prawdopodobnie na odrębnej wyspie. Wjazd do zamku prowadził od strony północnej i miał zewnętrzny dostęp niezależny od miasta.

U podnóża zamku, w miejscu obecnego Placu Zamkowego znajdowała się ufundowana w późnym średniowieczu kaplica św. Krzyża, o której pierwsza wzmianka w księgach ziemskich pochodzi z 1401 r. Wokół kaplicy rozciągał się średniowieczny cmentarz, na którym - według relacji Długosza - stał w XV w. wspomniany już słup, ( po 1818 r. został przeniesiony w pobliże kościoła św. Bartłomieja).

W XIV w., w czasach panowania Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego, Konin stał się siedzibą powiatu sądowego a koniński zamek siedzibą starosty i centrum administracyjnym najbliższej okolicy.

W końcu tego wieku Konin przeszedł pod zarząd starostów generalnych wielkopolskich i od tego czasu starostowie stali się zwykłymi tenutariuszami dóbr królewskich.

Nie brakowało wśród konińskich starostów wielkich i znanych ludzi tamtej epoki. Starostą byli: biskup poznański, Wojciech Jastrzębiec (1403 - 1409), Wojciech Malski, Jan z Lichenia i Gosławic (1411-1413), krewny kolejnego biskupa poznańskiego Jana Łaskarza z Gosławic, Jan Tuliszkowski (1420 - 1421), znany dyplomata Władysława Jagiełły, czy późniejszy podkanclerzy Wojciech z Żychlina. Znaną postacią z przełomu XV i XVI w. był również starosta Ambroży Pampowski, blisko związany z dworem królewskim i uczestnik wielu misji dyplomatycznych.

Konin, będąc miastem królewskim, był wielokrotnie wizytowany przez monarchów. Często przebywał w Koninie, prawdopodobnie w okresie budowy zamku, Kazimierz Wielki, m. in. w latach 1346, 1359, 1360. Miasto leżało na trasie, którą regularnie od przełomu XIV i XV w. objeżdżał Władysław Jagiełło. Jak ustaliły badania, król Jagiełło zazwyczaj dwukrotnie w ciągu roku bywał na zamku konińskim. W roku 1433 spędził tutaj całe lato, oczekując wyniku kolejnej wojny z Krzyżakami . Jego syn Kazimierz Jagiellończyk, odwiedził Konin m. in. w latach 1450 i 1456, a po raz ostatni w roku 1485.

Okres późnego średniowiecza i renesansu był epoką wielce korzystną w dziejach miasta. Brak najazdów i wojen oraz w miarę pomyślne warunki ekonomiczne sprzyjały rozwojowi gospodarczemu miasta. W XV w. Konin stał się - jak na ówczesne warunki - miastem średniej wielkości.

Według najstarszej zachowanej ilustracji Konina z 1559 r. w murach miasta żyło 137 mieszczan, a na przedmieściu Borzętowo 36 gospodarzy, których określano mianem przedmieszczan. Było wówczas w mieście 21 szewców, 14 piekarzy, 4 rybaków i 11 jatek.

przystan.jpg (39586 bytes)

Nie ominęły Konina liczne kataklizmy. Konin tego okresu posiadał drewnianą, stłoczoną zabudowę, ograniczoną murami miejskimi. Toteż głównym jego niebezpieczeństwem były pożary, które przybierały katastrofalne rozmiary, doprowadzające do nędzy jego mieszkańców. Miasto płonęło wielokrotnie m. in. przed 1502, 1541, 1582 i 1616 rokiem.

W okresie Odrodzenia działał w Koninie Jan Zemełka (Zemeliusz), doktor filozofii i medycyny, przybyły do Kalisza, gdzie przez pewien czas pełnił nawet funkcję burmistrza. Był on fundatorem dwu katedr dla Uniwersytetu Krakowskiego: botaniki lekarskiej i anatomii lekarskiej. W Samym Koninie Zemełka zbudował murowany dom przy rynku, który w 1600 r. ofiarował konińskim mansjonarzom oraz ufundował renesansową kaplicę przy kościele farnym, która stała się jego miejscem wiecznego spoczynku.

Pomyślny rozwój miasta został zahamowany w XVII stuleciu. W 1628 r. wybuchła trwająca trzy lata epidemia, która zdziesiątkowała ludność i stała się bezpośrednią przyczyną wyraźnego już upadku miasta.

Dalsze pasmo klęsk przyniósł potop szwedzki. Na mocy postanowień sejmiku średzkiego - województw poznańskiego i kaliskiego, z 28 kwietnia 1655 r. - Konin stał się jednym z miejsc zboru dla powoływanej piechoty łanowej, wobec spodziewanej wojny ze Szwedami. Stąd koniński oddział poprowadził na pogranicze nadnoteckie rotmistrz Kacper Żychliński. Po haniebnej kapitulacji pod Ujściem, armia Wittenberga zajęła 21 sierpnia Konin. Tutaj, 24 sierpnia przybyła druga część wojsk najeźdźcy pod wodzą samego Karola X Gustawa, dokonującego koncentracji swoich sił, na wieść o polskich przygotowaniach wojennych w głębi kraju. Na zamku konińskim Karol Gustaw zatwierdził akt kapitulacji pod Ujściem i 25 sierpnia połączone armie przesunęły się do Koła, pozostawiając w Koninie szwedzką załogę. Powoli narastał jednak opór przeciwko najeźdźcom i wiosną 1656 r. doszło do otwartej wojny partyzanckiej.

W tym czasie prawdopodobnie od początku maja, szwedzki garnizon w Koninie był już oblężony przez okoliczną szlachtę. Na pomoc oblegającym Czarnecki wysłał ze swej chorągwi pułk Bałabana, który udzielił im wydatnej pomocy.

Skutki oblężenia i walk były jednak dla miasta katastrofalne. 25 sierpnia 1656 r. rada miejska Konina wpisała do ksiąg grodzkich relację o pożarze, który w czasie oblężenia strawił miasto.

Jeszcze nie zdołano w pełni zlikwidować skutków poprzednich zniszczeń, a już przez miasto przetoczyła się kolejna pożoga wojenna. W trakcie wojny północnej, w roku 1707 zniszczeniu uległ koniński zamek i część z takim trudem odbudowanego miasta. Zamek popadł w ostateczną ruinę i nie podjęto już jego renowacji.

Przystąpiono natomiast do kolejnej odbudowy miasta. Dość powiedzieć, że miasto przez kilkadziesiąt lat nie posiadało ratusza i dopiero w 1762 r. władze miejskie postanowiły zaradzić takiemu stanowi rzeczy. Ostatecznie przed 1784 r. wybudowano nowy ratusz na środku rynku. Jedyną nową budowlą w mieście, powstałą w pierwszej połowie XVIII w. był klasztor O.O. Reformatorów.

Ważnym wydarzeniem w dziejach XVIII-wiecznego miasta było powstanie gminy żydowskiej. W średniowieczu Konin należał do tych miast królewskich, w których Żydom nie wolno było się osiedlać. W 1756 r. jednak była już w mieście gmina żydowska licząca 133 osoby. Po latach pokoju przetoczyła się przez Wielkopolskę niszcząca fala ruchów zbrojnych, skierowanych przeciwko Rosji, zwana konfederacją barską. Miasto ze względu na swoje położenie miało istotne znaczenie, toteż w lutym 1770 r. dowodzący wojskami rosyjskimi Drewitz postanowił założyć tutaj silny obóz, który miał się stać punktem wypadowym w Wielkopolsce.

W 1793 r. - po drugim rozbiorze Polski - Konin został zajęty przez wojska pruskie i wcielony do Prus Południowych, nowej prowincji Królestwa Pruskiego utworzonej z zagrabionych ziem. Miasto zostało siedzibą powiatu, który początkowo należał do departamentu poznańskiego, a od 1796 r. przeszedł do departamentu kaliskiego.

W momencie wybuchu insurekcji kościuszkowskiej w Wielkopolsce, 22 sierpnia 1794 r., w Koninie znajdowała się załoga pruska pod dowództwem por. Prittwitza. W trzy dni później została ona wzmocniona przez nowy oddział pruski. Miał on bronić znacznego magazynu, zorganizowanego tutaj przez zaborcę. Trzy dni później porucznik dowodzący wojskiem pruskim w Koninie por. Milkau postanowił opuścić miasto.

Wkrótce jednak (14 września) miasto ponownie zajęły wycofujące się spod obleganej Warszawy wojska pruskie gen. Schwerina, które w okolicach Konina podjęły walkę z oddziałami powstańczymi. Na wieść o zbliżających się siłach generała Dąbrowskiego Prusacy ponownie opuścili miasto, wycofując się w kierunku Kalisza.

W końcu października Konin znów znalazł się w rękach pruskich. Upadek insurekcji pociągnął dalsze restrykcje władz zaborczych, oskarżających mieszczan o sprzyjanie powstaniu. Skutkiem tych represji było całkowite wyeliminowanie samorządu miejskiego przez wprowadzenie urzędu burmistrza policyjnego.

W 1806 r. powtórnie podjęto walkę o odzyskanie niepodległości. W krótkim czasie Wielkopolska wyzwoliła się spod jarzma pruskiego zaborcy.

Epoka napoleońska to w dziejach miasta okres ciągłego przemarszu wojsk i świadczeń z tym związanych. Najpierw oddziałów francuskich i sprzymierzonych, a później rosyjskich, tak licznych, że dla wypieku chleba na ich potrzeby używano piecy miejscowej cegielni.

Po upadku Księstwa Warszawskiego Konin znalazł się w granicach Królestwa Kongresowego. Początkowo należał do województwa kaliskiego, a w latach 1837-1844 do guberni kaliskiej. W okresie od 1844 do 1866 r. do guberni warszawskiej, a następnie ponownie do guberni kaliskiej. W czasach Królestwa Kongresowego nastąpił dynamiczny rozwój gospodarczy miasta.

Konin z dnia na dzień stał się ośrodkiem produkcji włókienniczej. W 1817 r. w mieście znajdowało się 13 warsztatów sukienniczych.

Zwiększała się również liczba ludności miasta. W roku 1800 Konin liczył 962 mieszkańców, w 1810 roku -1840 osób, a w 1829 - już 3720 mieszkańców.

W 1796 r. wybuchł kolejny pożar, skutkiem czego został zniszczony ratusz. Odbudowano go u zbiegu ówczesnych ulic Królewskiej i Nowej (obecnie 3 Maja i Wiosny Ludów), poza obrębem rynku. Zabudowa miejska coraz śmielej zaczęła wychodzić poza średniowieczne granice, których relikty w postaci resztek fortyfikacji ostatecznie zniknęły. W latach dwudziestych XIX w. w skutek podjętej akcji porządkowania zabudowy miejskiej, zaczął zmieniać się wygląd Konina.

W czasie powstania listopadowego Konin był ośrodkiem formowania nowych oddziałów wojskowych. Już 6 grudnia przystąpiono do organizowania ochotniczego pułku konnego, późniejszego I Pułku Jazdy Kaliskiej. Czwarty szwadron tego pułku pod dowództwem dawnego oficera szwoleżerów Kajetana Słotwińskiego formował się w samym Koninie.

Upadek powstania i wkroczenie wojsk rosyjskich w granice Królestwa oznaczał dla miasta gwałtowny wzrost świadczeń ponoszonych na rzecz armii zaborczej. Gdy w 1832 r. przybyły na teren obwodu konińskiego carskie oddziały, skierowane tutaj na kwatery zimowe, najczęściej w mieście lokowały swoje komendy, lazarety i cerkwie pułkowe.

Wkrótce Konin stał się centrum administracyjnym obwodu, obejmującego swym zasięgiem późniejszy powiat koniński i słupecki.

Z czasem wzrastała liczba ludności i w 1862 r. Konin liczył już 6107 mieszkańców, w tym około 35 procent narodowości żydowskiej i ok. 20 procent niemieckiej.

Z chwilą wybuchu powstania styczniowego powiat koniński stanowił dobry punkt dla organizacji oddziałów powstańczych.

Konin, obok Kalisza, Łęczycy i Włocławka, stał się bazą wypadową wojsk carskich w tej części kraju. O istotnej roli konińskiego garnizonu decydowało jego strategiczne położenie.

Miasto zostało wprost zatłoczone niespotykaną dotąd liczbą żołnierzy rosyjskich. Koniński garnizon, którym dowodził m.in. osławiony dowódca oddziału konińsko - włocławskiego gen. Kostenda, liczył okresowo do 3000 żołnierzy, zakwaterowanych w mieście i w podmiejskich majątkach.

Przekształcenie miasta w obóz wojenny skomplikowało życie gospodarcze i doprowadziło do ubóstwa jego obywateli. Upadek powstania nie oznaczał bynajmniej zakończenia represji. Dokonano nowego podziału administracyjnego, tworząc odrębny powiat słupecki, oraz zrusyfikowano administrację.

Rewolucyjne wydarzenia 1905 r. nie ominęły Konina. W mieście doszło do strajku w szkołach elementarnych, gdzie żądano nauczania w języku polskim.

Grupa mieszkańców Konina, wśród nich powieściopisarka Zofia Urbanowska, wykorzystała wówczas liberalizację carskich przepisów oświatowych i w miejsce progimnazjum utworzyła prywatną siedmioklasową Szkołę Handlową.

Widmo narastającego konfliktu pomiędzy Niemcami a Rosją spowodowało zmiany planów wojennych tej ostatniej, w związku z czym w 1910 r. wycofano z Konina, w głąb cesarstwa, stacjonujący tu dotychczas garnizon.

Dopiero w listopadzie 1914 r. okolice Konina stały się terenem większych działań wojennych i doszło wówczas do jednodniowej bitwy o miasto.

Rosjanie wycofali się na prawy brzeg Warty. Konin został zajęty przez Niemców. Zorganizowali oni nowe władze administracyjne, tworząc Cesarsko - Królewski Zarząd Cywilny dla dotychczasowego powiatu konińskiego i słupeckiego.

Wojna zdezorganizowała gospodarkę miejską. W niektórych dziedzinach nastapiło ożywienie. W Koninie przystąpiono wówczas do budowy elektrowni miejskiej, której pierwszą fazę zakończono 21 października 1916 r. Planowano także rozbudowę rzeźni miejskiej i inne inwestycje komunalne. Wkrótce jednak sytuacja gospodarcza uległa gwałtownej zmianie. Przedłużająca się wojna, która nabrała totalnego charakteru spowodowała, iż okupant zaczął traktować zajęte przez siebie ziemie jako rezerwuar wszelkich dostępnych surowców i siły roboczej.

Klęska wojenna Niemiec spowodowała rozprzężenie wśród urzędników i wojsk okupacyjnych.
Obsadzona przez Niemców administracja powiatowa przestała funkcjonować,
a inicjatywę przejmowały złożone głównie z Polaków rady miejskie i gminne. W tej sytuacji 11 listopada 1918 r. władzę w Koninie postanowiła przejąć rada miejska, usuwając niemieckiego burmistrza, a na jego miejsce wybierając miejscowego rejenta E. Sikorskiego.

W końcu grudnia 1918 r. przystąpiono do formowania 6 szwadronu 2 Pułku Ułanów, zwanego Szwadronem Ułanów Ziemi Konińskiej. Ciężkie chwile przeżywało miasto w czasie wojny z bolszewikami w 1920 r. Położone na tyłach frontu, stało się tymczasowym domem dla kilku tysięcy ewakuowanych cywilów oraz garnizonem wielu zapasowych pododdziałów jednostek walczących na froncie.

Już po zakończeniu walk, wiosną 1921 r., przybył do miasta jako stały garnizon 18 pułk piechoty. W lipcu tegoż roku na uroczystość nadania sztandaru temu pułkowi przybył do Konina Naczelnik Państwa, Józef Piłsudski.

Czas wojen spowodował, że w pierwszych latach Polski Niepodległej miasto nie prezentowało się korzystnie. Zmieniające się warunki gospodarcze miały istotny wpływ na przemiany demograficzne w mieście. Rosła liczba ludności, osiągając w 1939 roku 12.100 osób. Zmieniła się natomiast jej struktura narodowościowa. W 1938 r. 74 % ludności to Polacy, 21,9 % Żydzi i 3,2 % Niemcy.

Miasto pełniło także funkcję ośrodka administracyjnego, będąc stolicą powiatu wchodzącego w skład województwa łódzkiego, a od 1938 r. poznańskiego. Poza tym było siedzibą okręgu wyborczego, co sprzyjało rozwojowi życia politycznego. W Koninie posiadały swoje lokalne i obwodowe komitety wszystkie liczące się partie i ugrupowania polityczne II Rzeczypospolitej.

Wybuch II wojny światowej powtórnie zakłócił rozwój miasta. 5 września opuściły miasto władze miejskie i powiatowe, a 9 września po zniszczeniu drewnianego mostu na Warcie w głąb kraju odeszły bataliony Obrony Narodowej. Osamotnieni mieszkańcy Konina nie zachowali się biernie, lecz 7 września zorganizowali Straż Obywatelską, którą dowodził Mikołaj Gabrylewicz, kapelmistrz orkiestry strażackiej. Pierwsi Niemcy wkroczyli do miasta 14 września i natychmiast wprowadzili atmosferę terroru.

Na czele władz miejskich postawiony został miejscowy Niemiec, Emil Kebernik, podejrzewany przed wojną o działalność szpiegowską.

W celu zapewnienia bezpieczeństwa okupantom spośród ludności cywilnej wzięto zakładników, a 22 września po sfingowanym oskarżeniu rozstrzelano w publicznej egzekucji Aleksandra Kurowskiego i Mordche Słodkiego. Celem tej egzekucji było zastraszenie mieszkańców i wyeliminowanie jakichkolwiek prób oporu przeciwko najeźdźcom.Podobny charakter miała masowa egzekucja przeprowadzona 10 listopada.

W wyniku dokonanych 25 października zmian administracyjnych, Konin znalazł się na obszarze ziem polskich włączonych do III Rzeszy, w ramach tzw. Kraju Warty. Jednocześnie został siedzibą hitlerowskich władz powiatowych, wchodzących w skład rejencji inowrocławskiej. Szefem administracji miejskiej został przybyły z Wormacji (Nadrenia) Philip Hinkel.

Już w końcu 1939 r. wysiedlono z Konina 1200 osób, głównie inteligencji i Żydów, w rejon Ostrowca Świętokrzyskiego w ówczesnej Generalnej Guberni. Równocześnie rozpoczęto wysyłanie robotników do prac przymusowych w głąb Rzeszy. Pozostała w mieście ludność polska była wyjętą spod prawa i skazaną na powolną zagładę siła roboczą, mającą jedynie swoją pracą wspomóc dzieło nadania miastu niemieckiego charakteru.

Według niemieckich danych już w połowie 1943 r. było w Koninie 3800 Niemców. Z czasem w granice administracyjne miasta włączono także dawne wsie: Czarnków i Kurów.

Tragiczny los spotkał ludność żydowską. W połowie 1940 r. została ona wysiedlona z Konina do utworzonych gett wiejskich, przede wszystkim w rejon Grodźca. Po wysiedleniu w marcu 1941 r. jeszcze jednego 1000-osobowego transportu do Generalnej Guberni, Niemcy przystąpili do likwidacji gett. W końcu września tegoż roku pozostałą w rejonie Grodźca i Rzgowa ludność żydowską - głównie mieszkańców Konina - wywieziono do lasu Niesłusz-Rudzica, gdzie zostali zamordowani przez trucie spalinami w specjalnych, samochodowych komorach gazowych.

W wyniku dekonspiracji w 1941 r. i w kwietniu 1942 r. aresztowano kilkadziesiąt osób, m.in. komendanta miasta Jana Augustynowicza i jego zastępcę Kazimierza Błaszaka, których stracono.

W dniu 20 stycznia 1945 r. po krótkim starciu z nielicznymi siłami niemieckimi miasto zostało zajęte przez oddziały Armii Radzieckiej ze składu 8 Korpusu Zmechanizowanego gen. mjr Iwana Dremowa.

21 stycznia postanowiono utworzyć Tymczasowy Zarząd Miejski i Milicję Miejską. Władze te działały do początków marca, kiedy zastąpione zostały przez tworzoną odgórnie administrację o wyraźnie już komunistycznym obliczu. 3 lutego utworzono Komitet Powiatowy PPR, a wkrótce potem jednolitą i zcentralizowaną Milicję Obywatelską oraz Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Publicznego.

Przystąpiono także do likwidacji najbardziej dokuczliwych zniszczeń wojennych.

W 1950 r. zapoczątkowano organizację wydobycia węgla na skalę wielkoprzemysłową. Początkowo rozważano koncepcję stworzenia kombinatu chemicznej przeróbki węgla, ale ostatecznie zdecydowano o jego energetycznym wykorzystaniu, chcąc w ten sposób zaspokoić potrzeby energetyczne kraju, przy wzrastającym eksporcie węgla kamiennego. W 1953 r. rozpoczęto budowę elektrowni "Konin" w Gosławicach (o mocy 625 megawatów), a w 1963 r. przystąpiono do budowy nowej elektrowni "Pątnów" o mocy 1600 megawatów. Obie elektrownie mają otwarty obieg chłodniczy, do którego włączone są wody okolicznych jezior. Stworzony potencjał energetyczny zadecydował o lokalizacji tutaj huty aluminium, wybudowanej w latach 1961-1966, wraz z oddaną do użytku w 1972 r. walcownią blach i taśm. Powstały w ten sposób kompleks paliwowo-energetyczno-hutniczy, uzupełnia wiele innych zakładów przemysłowych i inwestycyjnych, wśród nich utworzona w 1966 r. Fabryka Urządzeń Górnictwa Odkrywkowego. W wyniku rozwoju gospodarczego miasta liczba ludności Konina zaczęła wzrastać. W 1950 r. Konin liczył 12.145 mieszkańców, w 10 lat później - 17.638, a w 1970 - 40.744 osób. Natomiast w roku 1988 miasto zamieszkiwało już 78.000 obywateli.

W 1967 r. przyłączono kilka pobliskich wsi, m.in. Chorzeń, Marantów, Morzysław i Niesłusz, które stały się dzielnicami Konina. W roku 1976 - dalszych siedem sołectw, m.in. Maliniec, Gosławice i Pątnów, a w latach 80-tych m.in. Nowy Dwór.

Przyjęta w latach pięćdziesiątych koncepcja urbanistyczna doprowadziła do powstania dwóch odrębnych części miasta, rozdzielonych niezabudowaną przestrzenią doliny Warty. Konin prawobrzeżny (zwany Nowym Koninem) stał się typowym miastem tego okresu, złożonym przede wszystkim z dużych bloków mieszkalnych, budynków administracyjnych, handlowych i kulturalnych.

Obok ciągle powiększającej się liczby szkół podstawowych i posiadającego tradycję średniego szkolnictwa ogólnokształcącego, w Koninie rozwinęło się szkolnictwo zawodowe różnych szczebli, kształcące przede wszystkim kadry dla górnictwa, energetyki i hutnictwa. Miasto dorobiło się poza tym wielu instytucji kulturalnych, reprezentowanych m.in. przez pięć domów kultury, Biuro Wystaw Artystycznych i muzeum oraz obiektów sportowych, m.in. stadionu i krytej pływalni. Konin pozostaje ważnym centrum administracyjnym, będąc od 1975 r. stolicą województwa, a tym samym ośrodkiem dynamicznie kształtującego się życia politycznego i społecznego dla całego obszaru Wschodniej Wielkopolski.

Zmienne były także dzieje powiatu konińskiego jako jednostki administracyjnej. Powiat koniński ( jako jednostkę administracyjną ) z siedzibą władzy w Koninie - miejscu centralnie położonym w stosunku do obszaru powiatu, przy trasie z Kalisza do Inowrocławia, utworzono w XIV w., za panowania Kazimierza Wielkiego. Obejmował on powierzchnię dzisiejszego powiatu konińskiego i kolskiego oraz częściowo słupeckiego i tureckiego. Utworzony w tym czasie powiat nie zmienił prawie swoich granic do 1771 roku i należał do województwa kaliskiego. W końcu XVIII w. w powiecie konińskim było 14 wsi.

W okresie rozbiorów należał początkowo do prowincji tzw. Prus Południowych, a następnie po 1795 r. wszedł w skład departamentu kaliskiego ( bez Ślesina i Sompolna, należących odpowiednio do departamentu poznańskiego i bydgoskiego ). Po 1830 r. rosyjska administracja wydzieliła z powiatu konińskiego powiat słupecki wzdłuż linii Zagórów, Golina Kleczew, Wilczyn . Natomiast do powiatu kolskiego przydzielono rejon Skulska. Przełom wieku XIX i XX to lata ożywienia życia gospodarczego i wzrostu ilości ludności miejskiej. Przed 1914 r.
w powiecie konińskim istniało 67 fabryk i zakładów przemysłowych.

Z dniem 1 kwietnia 1932 r. nastąpiła korekta podziału administracyjnego. Powiat słupecki włączono do konińskiego, należącego od 1918 r. do województwa łódzkiego. W 1938 r. włączono powiat koniński do województwa poznańskiego.W 1957 r. po kolejnym wyłączeniu powiatu słupeckiego, powiat koniński zyskuje kształt podobny do obecnego łącznie z miastem Koninem ( bez gminy Wierzbinek i Sompolno), w skład którego wchodzą 22 gromady i 5 miast ( Konin, Kleczew, Ślesin, Golina i Rychwał ).

Od 1 czerwca 1975 r. w wyniku reformy administracyjnej zlikwidowano powiaty i utworzono 49 województw. Powstało województwo konińskie z połączenia powiatów: konińskiego, kolskiego, tureckiego i słupeckiego.

Od 1 stycznia 1999 r. utworzono zaś 16 dużych województw i przywrócono powiaty. Powiat koniński ziemski, obejmujący 14 gmin, w tym: 5 gmin miejsko - wiejskich ( Golina, Kleczew, Rychwał, Sompolno i Ślesin ) i 9 gmin wiejskich ( Grodziec, Kazimierz Biskupi, Kramsk, Krzymów, Rzgów, Skulsk, Stare Miasto, Wierzbinek i Wilczyn )obecnie należy do jednego z 35 powiatów województwa wielkopolskiego. Miasto Konin jest samodzielnym powiatem, tzw. powiatem grodzkim.



ZABYTKI

Warto zobaczyć.

Sąsiedztwo lasów i jezior, liczne ośrodki wypoczynkowe tworzą znakomite warunki do wypoczynku i rekreacji. Będąc w Koninie warto zobaczyć zabytki świadczące o ciekawej i bogatej historii miasta i regionu. Należą do nich:

O atrakcyjności powiatu konińskiego świadczą liczne zabytki. Tu można przeżyć przygodę podróżnika, wędrującego w głąb przeszłości i odkrywającego historyczne dziedzictwo. Rozsiane po powiecie zabytki kultury począwszy od śladów najwcześniejszego osadnictwa, poprzez bogaty przekrój kolejnych stylów utrwalonych przede wszystkim w budowlach sakralnych, po dworki i pałacyki szlacheckie, ukazują warstwa po warstwie minione wieki.

Wędrówkę po konińskich zabytkach rozpoczniemy od miasta Konina. Najwcześniejszy, a zarazem najbardziej znany, koniński zabytek to kamienny słup wykonany z piaskowca brzezińskiego, potocznie zwany Słupem Milowym. Wykuta na nim łacińska inskrypcja brzmi następująco ( według tłumaczenia T. Duniun - Wąsowicz ) : " Roku wcielenia Pana naszego 1151 Do Kalisza z Kruszwicy tu prawie punkt środkowy Wskazuje to formuła drogi i sprawiedliwości Którą kazał uczynić komes palatyn Piotr I starannie też przepołowił tę drogę Abyś był go pamiętny, racz każdy podróżny Modlitwą prosić łaskawego Boga."

slup.jpg (34003 bytes)
Wspomniany słup jest źródłem wielu zagadek i przedmiotem naukowych sporów oraz hipotez. Dotyczą one m. in. osoby fundatora, przekładu łacińskiego tekstu, a także genezy i funkcji słupa. Jest bowiem wielce prawdopodobne, iż sporządzono go jeszcze w czasach pogańskich, a w połowie XII w. wyryto jedynie napis. O konińskim słupie wspomina już Jan Długosz. Z czasem stał się on, obok herbu, symbolem miasta.

Innym ważnym zabytkiem jest kościół farny pod wezwaniem św. Bartłomieja. Najstarsze partie tej budowli pochodzą z drugiej poł. XIV w. ( prezbiterium i zakrystia - dawna kaplica ), a nawa główna z XV w. Na początku XVII w. dobudowano od strony południowej kwadratową kaplicę renesansową, ufundowaną przez Jana Zemełkę. W toku jednego z remontów kościoła prawdopodobnie obniżono dach i zlikwidowano gotyckie sterczyny, które zaokrąglono do formy barokowej. Położony tuż przy murze i bramie miejskiej miał we wczesnych dziejach miasta istotne znaczenie obronne, o czym świadczy półokrągła baszta z otworami strzelniczymi, stanowiąca prawdopodobnie dodatkowe wzmocnienie bramy miejskiej, zwanej Kaliską. W osi fasady kościoła farnego od strony zachodniej znajduje się profilowany portal gotycki z drzwiami ozdobionymi dwiema XV-wiecznymi antabami brązowymi w kształcie lwich głów.
We wnętrzu kościoła farnego znaleźć można epitafium barokowe Jana Zemełki (zm. 1607) z płaskorzeźbą przedstawiającą zmarłego, wmurowane w ścianę ufundowanej przez niego kaplicy. Zabytkowa jest również polichromia ośmiobocznej kopuły, zwieńczonej latarnią, przykrywającej kaplicę Zemełki. Wykonał ją w 1904 r. Eligiusz Niewiadomski. Przy północnej ścianie prezbiterium znajduje się wczesnobarokowy architektoniczny nagrobek starosty konińskiego Stanisława Przyjemskiego, zmarłego w 1595 r. Wykonany jest on z marmuru i piaskowca i przedstawia zmarłego w postaci leżącego rycerza w zbroi. W kościele znajduje się także ambona neogotycka z 1900 r.

fara.jpg (21218 bytes)

Godny uwagi jest klasycystyczny ratusz wybudowany pomiędzy 1796-1803 r. Zastąpił on zniszczony przez pożar dawny ratusz, mieszczący się - zgodnie ze średniowieczną koncepcją urbanistyczną - pośrodku rynku. W latach późniejszych kilkakrotnie przebudowany, m.in. w okresie pierwszej wojny światowej. Stanowił siedzibę władz miejskich Konina do 1975 r. W ostatnim czasie poddany gruntownej restauracji. Na wieży konińskiego ratusza zamontowany jest osiemnastowieczny zegar pochodzący z klasztoru w Lądzie. W roku 1833 dzięki staraniom ówczesnych władz miejskich został przeniesiony z chylącego się ku upadkowi klasztoru - skasowanego na mocy decyzji władz zaborczych - i zamontowany na wspomnianej wieży. Na tympanonie widoczny jest stylizowany herb miasta.

Zabytkowy jest także cały Plac Wolności w Koninie. Jest to dawny rynek miejski. Do końca XVIII w. znajdował się tutaj wielokrotnie niszczony i odbudowywany ratusz. Istniejąca zabudowa rynku powstała w swym zasadniczym kształcie w latach trzydziestych i czterdziestych XIX w., kiedy to przystąpiono do uporządkowania zabudowy miejskiej i sporządzono plan regulacyjny Konina, zaś pożyczki udzielane przez Bank Polski dostarczały środków na wznoszenie nowych budowli. Od tego czasu część z nich uległa przebudowie, inne rozebrano, zastępując nowymi. Szczególnie interesujące są: zachodnia pierzeja dawnego rynku oraz kamienice po wschodniej stronie Placu Wolności. Na zwrócenie szczególnej uwagi zasługują: detale architektury mieszczańskiej kamieniczki przy wylocie ulicy Przechodniej, fragment elewacji frontowej oraz obramienie okna pierwszego piętra kamienicy w środkowej części zachodniej pierzei rynku.

Tak zwany dom Zemełki położony jest u zbiegu Placu Wolności z ulicą Wiosny Ludów. Zręby tej budowli sięgają renesansu, kiedy Jan Zemełka wzniósł tutaj dom ofiarowany konińskim misjonarzom. Przez wiele lat był to jedyny w mieście - obok kościoła i zamku- budynek murowany. Wielokrotnie niszczony i odbudowywany stał się w XIX w. własnością zamożnego kupca, Walentego Modrzejewskiego, który w roku 1864 ofiarował go mieszkańcom miasta z przeznaczeniem na pomieszczenie szkoły średniej. Gmach ten służył oświacie aż do 1938 r. stanowiąc kolejno siedzibę: prywatnego progimnazjum, szkoły handlowej (w latach 1905-1914) i gimnazjum humanistycznego (od 1915 r.). Później pełnił rolę budynku administracyjnego, mieszcząc różne urzędy państwowe. We frontową ścianę Domu Zemełki wmurowane są tablice pamiątkowe. Lewa upamiętnia śmierć pięciu mieszkańców miasta, zastrzelonych na rynku 11 listopada 1918 r., kiedy żołnierze niemieccy otworzyli ogień do zgromadzonego na nim tłumu. Prawa tablica poświęcona jest pamięci zakładników: A. Kurowskiego i M. Słodkiego, rozstrzelanych przez hitlerowców w tym miejscu 22 września 1939 r.

Przy zbiegu Placu Wolności z ulicą Zofii Urbanowskiej położony jest budynek, w którym pierwotnie mieścił się zajazd zwany "Hotelem Polskim" ( w drugiej połowie XIX w. ). Mieściła się tutaj m. in. ekskluzywna restauracja i cukiernia Trenklera. Ciekawy jest fronton tego budynku z datą ukończenia budowli ( 1840 rok ).Wart obejrzenia jest także podwórzec dawnego zajazdu z drewnianymi krużgankami, prowadzącymi do, znajdujących się w oficynach pokoi gościnnych. Wzniesiony w roku 1928, według projektu T. K. Pelletiera, gmach Biura Obwodu Konińskiego pełnił funkcję siedziby władz powiatowych do 1975 roku. W latach 1975-1990 oraz od 1997 roku do dziś mieszczą się tutaj władze miejskie Konina. Ciekawą zabudowę można obejrzeć na ulicach 3 Maja i Dąbrowskiego z dziewiętnastowieczną plebanią kościoła farnego św. Bartłomieja i fasadami piętrowych kamieniczek.

Jedną z najstarszych ulic miasta, która zachowała niezmienioną nazwę, potwierdzoną w źródłach już w XVIII wieku jest Ulica Gwoździarska.. Jest to jedyna ulica Konina, która przetrwała w kształcie wąskiej średniowiecznej uliczki. Na ulicy S. Staszica znajduje się zachowana w pierwotnej formie kamienica mieszczańska wzniesiona według projektu K. Pelletiera w 1840 r. Stanowi ona przykład zabudowy miejskiej, charakterystycznej dla pierwszej połowy XIX w.

Dawna synagoga położona przy ulicy A. Mickiewicza swoimi korzeniami sięga być może roku 1825, ale ostateczny kształt nadano jej po roku 1878. Zdewastowana przez hitlerowców, którzy w październiku 1939 r. zniszczyli jej wyposażenie, a sam budynek przeznaczyli na magazyny. Odrestaurowana w latach osiemdziesiątych, mieści Wojewódzką Bibliotekę Publiczną i Wojewódzki Ośrodek Kultury. Warto obejrzeć wnętrze tej synagogi.

Położony u zbiegu ulic: Z. Urbanowskiej i Obrońców Westerplatte dworek, wybudowany został w połowie XIX w. i był domem rodzinnym konińskiej powieściopisarki Zofii Urbanowskiej (1849-1939). Urodzona w podkonińskiej wsi Kowalewek pisarka przeszła do historii literatury jako autorka pozytywistycznych powieści dla młodzieży.

Na uwagę zasługują również: Szkoła Podstawowa nr 1 im. Zofii Urbanowskiej, oddana do użytku w 1927 roku ( zniszczona w styczniu 1945 roku, a następnie odbudowana w nieco zmienionej formie architektonicznej ), neogotycka wieża kościoła ewangelickiego, dom mieszkalny z końca ubiegłego wieku u zbiegu ulic Kaliskiej i H. Dąbrowskiego, dawna elektrownia i łaźnia miejska, wybudowana w latach 1915 - 1916 wg projektu inż. Petzolda i zabudowania Państwowego Ośrodka Maszynowego przy ulicy Nadbrzeżnej, gdzie dawniej mieściła się założona w drugiej połowie XIX w. fabryka maszyn i narzędzi rolniczych oraz odlewnia żeliwa Ludwika Reymonda oraz gmach Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Koninie im. Tadeusza Kościuszki przy ul. Mickiewicza, wybudowany w 1938 roku staraniem Stowarzyszenia Przyjaciół Szkoły Średniej w Koninie.

Wał Tarejwy to miejsce egzekucji kapelana oddziałów powstańczych z czasów powstania styczniowego, o. Maksymiliana Tarejwo, straconego przez Rosjan 19 lipca 1864 r.

warta.jpg (28002 bytes)

Most Toruński na rzece Warcie nazwany został tak dla upamiętnienia średniowiecznej, północnej bramy miejskiej, zwanej Toruńską. W tym miejscu znajdowała się tradycyjna przeprawa przez rzekę do końca lat czterdziestych naszego wieku, kiedy kilkaset metrów dalej na zachód zbudowano most oraz obwodnicę drogi Warszawa - Poznań, omijającą centrum Starówki.

Most na zalewie rzeki Warty, zwany tradycyjnie żelaznym jest fragmentem dawnego mostu spinającego brzegi Wisły w Opaleniu koło Grudziądza. Wybudowany w początkach wieku , stanowił część jednej z dróg wiodących do Prus Wschodnich. Po odzyskaniu niepodległości szlak ten stracił znaczenie i w końcu lat dwudziestych postanowiono most rozebrać, a jego elementy zużytkować w innych rejonach kraju. Jako że most w Opaleniu był znacznej długości, starczyło go na przeprawę przez Wisłę w Toruniu, a dwa przęsła zamontowano w latach 1932-1934 tuż poza granicami ówczesnego Konina.

Urząd Stanu Cywilnego w Koninie przy Alejach 1 Maja mieścił się
w wybudowanej w latach dwudziestolecia międzywojennego willii stanowiącej jeden z budynków wzniesionych na terenie podmiejskiej wsi Czarków. Po drugiej wojnie światowej postawiono tutaj nowe osiedla mieszkaniowe tzw. Nowego Konina i wówczas rozebrano większą część pierwotnej zabudowy, pozostawiając jedynie kilka dawnych posesji.

Dawna wieża ciśnień - zapewniająca niegdyś dostawę bieżącej wody do parowozowni i innych obiektów konińskiej stacji kolejowej - po gruntownej renowacji stała się siedzibą Biura Wystaw Artystycznych.

Muzeum Okręgowe w Koninie - Gosławicach swoimi korzeniami sięga roku 1958, kiedy tobpowstało Muzeum Regionalne, utworzone przez koniński Oddział PTTK. W 1966 r. placówkę upaństwowiono i dwa lata później przeniesiono do skromnych pomieszczeń w dzielnicy Marantów. W roku 1975 dotychczasowe Muzeum Zagłębia Konińskiego uzyskało status Muzeum Okręgowego. W następnych latach dla jego potrzeb rozpoczęto rekonstrukcję zamku w Gosławicach, którą ukończono w roku 1987. Zamek ten został wzniesiony w latach 1418-1426 przez biskupa poznańskiego - a zarazem właściciela wsi - Andrzeja Łaskarza. Pierwotnie składał się z zamku właściwego i otaczającego go muru zewnętrznego. Sam zamek właściwy tworzyły dwa równoległe budynki mieszkalne, które otaczały niewielki dziedziniec, zamknięty z dwóch stron murem. Prowadzone później przebudowy w znacznym stopniu zmieniły pierwotny układ architektoniczny zamku. W jego otoczeniu wzniesiono budynki administracyjno-techniczne muzeum, nawiązujące do XIX w. zabudowy dworskiej. Znalazł tu też miejsce przeniesiony i pieczołowicie zrekonstruowany dworek z Ruszkowa, z pierwszej połowy XIX w. oraz kilka zabytków drewnianego budownictwa wiejskiego, będących zalążkiem skansenu. Konińskie muzeum gromadzi zbiory dotyczące przeszłości regionu począwszy od osobliwości przyrodniczych, poprzez archeologię i historię, a na sztuce współczesnej skończywszy. Bogata kolekcja lamp, zbiór XIX w. biżuterii narodowej (noszonej po upadku powstań) oraz numizmaty zapewniają tej placówce poczesne miejsce na muzealnej mapie kraju.

Park Miejski im. Fryderyka Chopina, założony ok. połowy XIX wieku na podmokłych terenach błoni miejskich i odległy kilkaset metrów od ówczesnej zabudowy miejskiej to miejsce odpoczynku i zabaw wielu pokoleń Koninian.

Kościół gotycki z pierwszej połowy XV w. w Koninie - Gosławice. Świątynię tę wzniesiono z fundacji biskupa poznańskiego Andrzeja Łaskarza z Gosławic przed 1444 r. (budowę rozpoczęto prawdopodobnie w latach 1418-1426). Kościół ten zaliczany jest do najcenniejszych zabytków polskiej architektury średniowiecznej. Jest to budowla o założeniu centralnym z ośmioboczną nawą, do której przylegają cztery prostokątne pomieszczenia (prezbiterium, dwie kaplice i kruchta), tworzące ramiona krzyża. W XVII w. został częściowo zrujnowany, po czym odbudowany w latach 1755-1775, a w końcu XIX w. dobudowano neogotyckie szczyty kaplic i wieżyczkę. Wewnątrz kościoła, na kamiennych wspornikach sklepienia, zachowało się 26 herbów, w tym godło państwa, znak króla Władysława Jagiełły. Wokół zbioru herbów trwa dyskusja naukowców, dążących do wyjaśnienia idei fundacji i programu heraldycznego. Tradycyjnie uważano, iż kościół powstał z ofiar okolicznych rodów, w podzięce za zwycięstwo pod Grunwaldem, stąd takie nagromadzenie herbów rycerskich. Pogląd ten nie znalazł jednak potwierdzenia w faktach historycznych. Ostatnio wysunięto hipotezę, łączącą znajdujące się tu herby rycerstwa polskiego z osobami przebywającymi na soborze w Konstancji (1415-1418), gdzie Andrzej Łaskarz - zaangażowany w działalność dyplomatyczną, szczególnie we wszystkie sprawy sporne między Polską i Litwą a Zakonem Krzyżackim - przebywał w latach 1415-1418 jako poseł króla Władysława Jagiełły. W kościele tym znajduje się także renesansowa chrzcielnica z początku XVI w. ozdobiona m.in. Orłem Jagiellońskim oraz herbem dynastii Jagiellońskiej.

Stare Miasto to wieś położona nad rzeką Pową w odległości ok. 4 km na południowy zachód od centrum konińskiej Starówki, tuż przy granicach administracyjnych miasta. Miejscowość będąca protoplasta Konina. Tutaj bowiem znajdowała się na przełomie XII i XIII w. osada targowa na prawie polskim. W związku z lokacją miasta na prawie niemieckim oraz zniszczeniami spowodowanymi najazdem krzyżackim w 1331 r. osadnictwo miejskie przesunęło się na kępę warciańską, czyli na obszar Starówki współczesnego Konia. Z czasów, gdy to miejsce nazywano Koninem - nazwa Stare Miasto pojawia się w źródłach w 1359 r. - zachował się jedyny, ale niezmiernie cenny zabytek. Jest nim romański kościółek parafialny pod wezwaniem św. Piotra i Pawła powstały w pierwszej połowie XIII w. W 1907 r. uległ znacznej przebudowie, gdy przeprowadzono renowację w stylu neogotyckim. Zachowały się jednak zasadnicze zarysy tej orientowanej, jednonawowej budowli, z wyodrębnionym prezbiterium oraz ocalałym portalem.

lichen.jpg (22149 bytes)
Wędrujący po ziemi konińskiej turysta bez większego wysiłku trafia niemal na każdym kroku na ślady historii, bowiem metryka wielu tutejszych miasteczek i wsi sięga czasów kształtowania się państwowości polskiej. Wiele z nich odegrało w przeszłości znamienitą rolę, o której dzisiaj zaświadczają kronikarskie zapisy i pozostałości szacownych budowli. Dla miłośników architektury interesującym jest m. in. zespół klasztorny Kamedułów z XVIII w. w Bieniszewie - znany obiekt patniczy oraz kościół z XII w. i pobernardyński zespół klasztorny z XVI w. w Kazimierzu Biskupim. Ten ostatni, mieszczący dziś seminarium duchowne posiada zbiory etnograficzne z Azji i Afryki. We wsi Mrówki w gminie Wilczyn znajduje się skansen archeologiczny ( grodzisko stożkowe ) z XIII - XIV w. Łuk triumfalny., tzw. "Brama Napoleona" z 1812 r. znajduje się w Ślesinie. Zabytki architektury można spotkać w obiektach sakralnych, m. in. w: Rzgowie, Skulsku i Wilczynie - rzeźby gotyckie z XV w., krucyfiks gotycki w Rychwale z 1400 r., zabytkowy kościół w stylu romańskim w Starym Mieście, kościół gotycki w Kleczewie, kropielnica z X w. w ostrołukowym kościele w Ślesinie. Ogromnym zainteresowaniem pielgrzymów cieszy się Sanktuarium Maryjne w Licheniu Starym, gm. Ślesin, oddalonym o 16 km od Konina nad Jeziorem Licheńskim, mające miano drugiej Cczęstochowy. Do tutejszego Sanktuarium przybywają każdego roku rzesze pielgrzymów. Tradycja Lichenia jako miejsca kultowego sięga 1813 r. Dziś Licheń aspiruje do miana polskiego Lourdes. Trwa budowa monumentalnej, siódmej w Europie, a 11 w świecie pod względem wielkości Bazyliki ze 128 - metrową wieżą. Powstaje tu także zaplecze dla pielgrzymów, których liczba przekracza każdego roku milion osób.

lichen1.jpg (18439 bytes) lichen2.jpg (30471 bytes)
                        Makieta Bazyliki w Licheniu                                    Fragment schodów w budowie   

powrót do strony głównej