New Page 1

Gmina Werbkowice

W 1394 r. wieś wymieniana w łacińskiej parafii grabowieckiej. W 1401 r. należała do Milcza z Werbkowic, zaś w 1493 do Aleksandra z Werbkowic, choć pod rokiem 1453 występuje w dokumentach Jakub Śmietanka wojski chełmski, piszący się także z Werbkowic.

W 1564 były tu 4 łany (67,2 ha) gruntów uprawnych. Wówczas wieś była w posiadaniu Mireckich i Stabrowskich. W XVII w. do Łaszczów, w 1846 r. do Szydłowskich, a następnie Chrzanowskich.

W 1827 r. wieś liczyła 60 domów i 346 mieszkańców. Spis z r. 1921 wykazywał 77 domów oraz 548 mieszkańców, w tym 72 Żydów i aż 326 Ukraińców.

Teren Gminy Werbkowice od wieku IV zostaje zasiedlony przez ludność słowiańską. Mniej więcej od VII wieku n. e. rozpoczyna się na tym terenie okres stabilizacji osadniczej trwającej do pol. XIII w. W dorzeczu Huczwy według opini większości badaczy wVIII w. wykształciło się plemię Dulebów. Być może ludność tego plemienia zbudowała w X w. gród w Czerwieniu. Prawdopodobnie był to stołeczny ośrodek tzw. Grodów Czerwieńskich, choć zdania na temat ich lokalizacji wśród badaczy są podzielone. Nie ulega jednak wątpliwości, że gród w Czerwieniu należał do dużych ośrodków i z pewnością cały obszar dzisiejszej Gminy Werbkowice mu podlegał gospodarczo i polityczne.

Nazwa siedziby Gminy Werbkowice pochodzi od wierzby, której w dorzeczu Huczwy było bardzo dużo. Nazwa ta jest najprawdopodobniej pochodzenia ruskiego.
Współczesna wieś powstała być może już w VII - VIII w. co potwierdzają badania archeologiczne wskazujące ciągłość osadnictwa od tego okresu.

Pierwsze pisane wzmianki o miejscowości Werbkowice pochodząz XIV w. 2 lutego 1394 r. Zimowit IV, książę mazowiecki i bełski erygował rzymskokatolicką parafię w Grabowcu. Parafia obejmowała cały ówczesny powiat, w jej skład weszło 26 wsi a wśród nich także Werbkowice.

Późniejsza historia Werbkowic związana jest z dworem a nasępnie z pałacem właścicieli ziemskich i tak w XVII w. należała do Łaszczów, w 1846r. do Szydłowskich, następnie do Czrzanowskich od 1908r. do 1944r. właścicielami dóbr werbkowickich są Rulikowscy.
Antoni Szydłowski jest fundatorem powstałego w 1864r. drewnianego kościółka - cerkwi.
Od 1807r. istniał tutaj urząd gminy. W 1881r. pop prawosławny organizuje małą szkółkę. W 1890r. zostaje wybudowany nowy budynek w którym usytuowano szkołę. W 1919r. otwarta zostaje pierwsz szkoła polska, licząca wówczas 50 uczniów. 15 sierpnia 1918r. zostaje wyświęcony kościół rzymskokatolicki. W 1928r. zostaje oddany do użytku budynek nowej szkoły murowanej. W 1921r. powstaje w Werbkowicach skrzyżowanie kolei wąskotorowej z szerokotorową.

Powojenny obraz okolic Werbkowic zmienił się radykalnie. Zniknęły duże gospodarstwarolne /obszarnicze/, prawie całkowicie zniknęła wiejska zabudowa drewniana, w miejsce której powstała murowana, rozbudowano znacznie sieć dróg utwardzonych i uregulowano rzeki. Wybudowano również cukrownię /1961 - 63./, Polskie Zakłady Zbożowe, Zakład Prefabrykatów Budowlanych oraz utworzono Zakład Doświadczalny Uprawy i Nawożenia w Werbkowicach. Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska" przez wiele lat prowadziła ożywoną działalność gospodarczo - handlową. Powstało wiele szkół i kościołów a także nowe parafie rzymskokatolickie w Honiatyczach /1975r./, Hostynnem /1975r./ i Terebiniu /1990r./.

Zabytki:

Dawny zespół pałacowy: pałac z I połowy XIX w. (przebudowany w końcu tegoż stulecia),

zarządcówka z końca XVIII w., oraz park pałacowy z początku XIX w.

Dawna drewniana cerkiew z 1864 r. powstała na miejscu poprzedniej z 1690 r. fundacji Aleksandra Łaszcza. Od 1919 służy jako kościół rzymsko-katolicki.

W końcu XIX w. ponadto funkcjonowały tu: gorzelnia (w r. 1896 produkująca 16.000 wiader spirytusu), młyn amerykański i zwykły.

Lit.: T. Dąbrowska, T. Liana, Sprawozdanie z prac wykopaliskowych w Werbkowicach-Kotorowie, pow. Hrubieszów w 1960 r., "Wiadomości Archeologiczne", XXIX: 1963, 44-58; T. Dąbrowska-Piętka, Werbkowice-Kotorów, pow. Hrubieszów, "Inventoaria Archaeologica?Pologne", V:1961; Górak, Cerkwie 42 i 44; Janeczek, 361; Kat. Zab., z VI, 66-67; Pol. XVI w., VII, 225 i 250; SG, XII, 217; Skor., 34.